Skip navigation

Duurzaam papier en karton

Duurzaam papier en karton
Papier en ecolabels
Duurzaam bosbeheer
FSC en PEFC
Product gerelateerde keurmerken
Proceslabels
Recycling

Papier is meer dan een ecolabel


De term duurzaam kan verwijzen naar een lange duur en/of een product dat lang meegaat. Het begrip verwijst ook naar een proces dat de aarde niet of in mindere mate uitput en/of een product dat door middel van een dergelijk proces wordt gemaakt. Voor papier en karton gelden beide betekenissen.


Keurmerken en ecolabels kunnen een hulpmiddel zijn voor producenten en consumenten in het streven naar duurzaamheid. Keurmerken en ecolabels vormen, afhankelijk van de aard van het label, een deel van het duurzaamheidverhaal van papier en karton. De verschillende keurmerken en labels die worden gebruikt voor papier en karton hebben verscheidene achtergronden. Sommige labels hebben hoofdzakelijk betrekking op het beheer van bossen. Andere op de producten zelf die zijn gemaakt van papier en karton. Ook zijn er labels die specifiek betrekking hebben op bepaalde duurzame bedrijfsprocessen van de papier- en kartonfabricage.

Duurzaam bosbeheer


Nederland is samen met het Verenigd Koninkrijk en Duitsland koploper bij het gebruik van duurzaam geproduceerd hout. Naar schatting is ruim 20% van het duurzaam geproduceerde hout op de Nederlandse markt voorzien van een keurmerk voor duurzaam bosbeheer. Daarnaast wordt naar schatting 25% van het hout zonder certificaat verkocht, maar is het wel afkomstig uit gecertificeerde, duurzaam beheerde bossen. De Nederlandse papier- en kartonindustrie bezit zelf geen bossen. Zij betrekt haar grondstof (cellulose) hoofdzakelijk van particuliere en staatsboseigenaren, van zagerijen en van buitenlandse producenten van papiervezels uit hout. Deze kant en klare cellulose (papierpulp) wordt voornamelijk geïmporteerd uit Europa en Noord-Amerika.

Bij duurzaam bosbeheer staat de instandhouding van het bos centraal. Sociaal-culturele, ecologische en economische waarden spelen daarbij een rol. Ontbossing is een punt van grote zorg. De afname van het bosareaal op mondiaal niveau vindt vooral plaats in tropische en subtropische gebieden. In Scandinavië, Noord-Amerika en Canada neemt het bosareaal daarentegen jaarlijks juist toe. Ontbossing wordt vaak in verband gebracht met commerciële houtkapactiviteiten. Dat is niet altijd terecht. Er zijn natuurlijke oorzaken (storm, bosbrand, ziekten en plagen en overstromingen) en oorzaken als gevolg van menselijk handelen (agrarische expansie, veehouderij, mijnbouw en oliewinning, infrastructuur en ook houtoogst). Aan de directe oorzaken liggen vaak onderliggende problemen ten grondslag. Onvolledige marktwerking (onvolkomen marktwaardering van bosproducten, monopolies), foutieve politieke interventies, bestuurlijke zwakheden (concentratie landeigendom, illegale activiteiten en corruptie) en algemeen sociaaleconomische en politieke oorzaken (bevolkingsgroei en -dichtheid, economische groei, verdeling van economische en politieke macht, overconsumptie van de westerse wereld, global warming en oorlogen) kunnen worden genoemd.



Duurzaamheid, bosbeheer en certificering zijn complexe processen. De praktische omstandigheden in ieder land en iedere regio kunnen sterk verschillen. Voor het bosbeheer zijn verschillende certificeringinitiatieven op verscheidene niveaus ontwikkeld. Belangrijke labels voor duurzaam bosbeheer zijn Forest Stewardship Council (FSC) en Programme for the Endorsement of Forest Certification Schemes (PEFC). Daarnaast kunnen worden genoemd Sustainable Forestry Initiative (SFI), Finnish Forest Certification System (FFCS), Canadian Standard Association (CSA), American Tree Farm System (ATFS), Malaysian Timber Certification Council (MTCC) en Australian Forest Certification Scheme (AFCS). Kleinere operationele certificeringsinitiatieven zijn CERFLOR (Brazilië) en CERTFLOR (Chili).

FSC en PEFC


In Nederland zijn twee ecolabels bij het grote publiek bekend: FSC en in mindere mate PEFC. Beide labels beoordelen de wijze van bosbeheer, niet de producten papier en karton als zodanig. Het gaat bij de labels om de oorspronkelijke bron waarvan de eindproducten zijn gemaakt.

FSC is een onafhankelijke, internationale organisatie, geïnitieerd door internationale milieu- en mensenrechtenorganisaties, enkele inheemse bevolkingsgroepen en bedrijven uit de houtsector. FSC is opgericht in 1993. Om de bossen in de tropen te beschermen tegen vernietiging en aantasting stelde FSC als eerste internationaal toepasbare principes en criteria op voor duurzaam bosbeheer en certificering. Deze principes zijn gebaseerd op de eisen sociaal-cultureel relevant, economisch levensvatbaar en ecologisch verantwoord. FSC wil duurzaam bosbeheer bevorderen en zet hiertoe aan door middel van boscertificering en labelling van het hout afkomstig uit gecertificeerde bossen. FSC is een keurmerk. Een FSC-certificaat garandeert dat een bos verantwoord wordt beheerd. Dankzij het FSC-logo kan de consument producten herkennen die afkomstig zijn uit duurzaam beheerde bossen. Inmiddels heeft FSC circa 1000 boscertificaten uitgereikt, goed voor ruim 100 miljoen ha. duurzaam beheerd bos.



PEFC is een onafhankelijke organisatie die duurzaam bosbeheer stimuleert. Zij voorziet in een internationaal boscertificering systeem dat gebaseerd is op onderlinge erkenning van nationale of regionale boscertificering systemen. PEFC heeft eigen, onafhankelijke en internationaal geaccepteerde richtlijnen voor duurzaam bosbeheer en certificering opgesteld. PEFC biedt consumenten daarmee de zekerheid van duurzame herkomst en productie van hout- en papierproducten. Er is sprake van een onafhankelijke toetsing van het systeem door derden. Inmiddels is circa 250 miljoen ha. bos PEFC gecertificeerd.



Product gerelateerde keurmerken


Er zijn ook labels die betrekking hebben op diensten of producten, zoals papier en karton. Deze labels wegen meerdere indicatoren van duurzaamheid. Voorbeelden zijn:

Blaue Engel
Het Duitse Blaue Engel label vindt zijn oorsprong bij het Duitse milieuministerie en bestaat sinds 1978. De controle wordt uitgevoerd door een onafhankelijke instelling. Het Blaue Engel label is een vergaand milieukeurmerk. Het combineert strenge technische eisen met milieueisen en biedt een garantie in twee richtingen. Zo moeten Blaue Engel kopieertoestellen goed werken met Blauwe Engel kopieerpapier (en vice versa). De eisen die het Blaue Engel label voor gerecycleerd papier stelt gaan daarmee verder dan het bosbeheer alleen. Papier met het Blaue Engel label moet voor 100% bestaan uit hergebruikt ‘post consumer waste’ (oudpapier) en er geldt een keur aan niet toegestane schadelijke grond- en hulpgrondstoffen.



Nordic Swan
Het Scandinavische keurmerk Nordic Swan geeft inzicht in de milieugerelateerde maatregelen die worden genomen tijdens de levenscyclus van het product papier. Doel van Nordic Swan is het bewerkstelligen van een duurzame samenleving door middel van duurzame consumptie. Daartoe moeten consumenten meer producten met ecolabels kopen en meer producenten moeten hun producten voorzien van keurmerken. Nordic Swan is een initiatief van de overheden in Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland en Denemarken. Het wordt gecontroleerd door een onafhankelijke instelling. Om het label te verkrijgen, moet de uitstoot van een aantal vervuilende stoffen beneden een bepaalde drempel liggen. De oorsprong van verse vezels (afkomstig van hout) moet geverifieerd kunnen worden. De vezels mogen niet uit bossen komen die om biologische of sociale redenen beschermd worden. Het Nordic Swan label houdt rekening met het gegeven dat de diverse soorten houtvezelpulp voor het maken van papier verschillen van samenstelling en verschillende emissies naar lucht en water hebben. De eisen voor het label zijn zo opgesteld dat alleen fabrieken die gebruik maken van de beste pulp er aan voldoen.



Ecolabel
Het Europees milieukeurmerk Ecolabel is een ecolabel voor nonfoodproducten en -diensten. Het geeft aan dat papier met dit label voldoet aan bepaalde milieucriteria. Die criteria hebben betrekking op de hele levenscyclus van een product of dienst: van grondstoffen, energiegebruik tot schadelijke stoffen en afval. De Europese Commissie beheert het Ecolabel. Elke lidstaat heeft een organisatie, een competent body, die verantwoordelijk is voor de implementatie van het keurmerk in het desbetreffende land. In Nederland geldt de Stichting Milieu Keur als competent body. Net als het Nordic Swan label heeft het Ecolabel hoofdzakelijk betrekking op de milieubelasting van de papier- of kartonfabriek. Criteria hebben onder meer betrekking op emissies van zwavel en CO2 uit niet hernieuwbare bronnen en het energieverbruik per 1.000 kg geproduceerd papier. Nieuwe houtvezels (cellulose) in het papier dienen afkomstig te zijn uit duurzaam beheerde bossen. Het Europees milieukeurmerk kan aanwezig zijn op kopieerpapier en grafisch papier. Voor andere papierwaren zijn de criteria niet nader uitgewerkt.



Proceslabels


Er zijn labels die zich richten op het productieproces als zodanig. Een voorbeeld daarvan is ISO, de International Standards Organisation. ISO heeft voor bedrijven een serie van standaarden en richtlijnen ontwikkeld met betrekking tot het milieu. Deze staan bekend als de EN ISO 14000 serie. De bekendste daarvan is de ISO 14001 standaard. Daarnaast heeft Europa heeft haar eigen milieustandaard (EMAS). Die gaat wat het milieu betreft verder dan de ISO 14001-norm. De ISO-standaard 14001 behelst het opzetten van een (administratief) milieumanagement systeem. Deze stelt geen absolute milieudoelstellingen zoals bijvoorbeeld voor de uitstoot van CO2.

Recycling


De Nederlandse oudpapier industrie levert qua volume het grootste Nederlandse exportproduct naar China. Jaarlijks wordt bijna 3 miljoen ton oudpapier en -karton gescheiden ingezameld en teruggebracht in de papierkringloop, zowel uit het bedrijfsleven als uit huishoudens. In Europa ligt de gemiddelde recycling van oudpapier op 63,4%, in Nederland op 80%. De Moebius Loop is het logo dat aangeeft dat het betreffende papieren of kartonnen product terug kan in de papierkringloop, dus dat het bij het oudpapier mag voor hergebruik.
Lees meer...



Vanuit milieuoogpunt is kringlooppapier een goede keuze. Immers, de grondstoffen (de vezels) zijn afkomstig uit oudpapier. Afval is grondstof. Dit spaart hout, vermijdt grondgebruik door boomplantages en helpt de afvalberg verkleinen. Kringlooppapier is chloorvrij gebleekt. Voor de omzetting van oudpapier naar vezelpulp is beduidend minder energie nodig dan voor vezels van hout naar papierpulp. Daarbij kan de consument worden gewezen op zijn eigen verantwoordelijkheid bij zijn consumptie. Zoals eerder gesteld is de Nederlandse papier- en kartonproductie voor 75% gebaseerd op de bron oudpapier. FSC heeft inmiddels ook een label voor gerecycled papier ontwikkeld.